LIJSter

In Nederland kom je vooral twee soorten tegen: de zanglijster en de grote lijster. Beide soorten hebben een gevlekte borst en een vergelijkbare lichaamsvorm, maar verschillen in grootte, gedrag en leefgebied.

Welke soorten lijsters komen in Nederland voor?

De lijster behoort tot de familie van de Turdidae. Tot deze familie behoren ook bekende tuinvogels zoals de merel en het roodborstje.

De meest voorkomende soort in Nederlandse tuinen is de zanglijster (Turdus philomelos). Deze middelgrote zangvogel staat bekend om zijn opvallend gevlekte borst en zijn krachtige zang. Volgens Vogelbescherming Nederland ligt de Nederlandse broedpopulatie naar schatting tussen de 120.000 en 200.000 broedparen.

Naast de zanglijster komt ook de grote lijster (Turdus viscivorus) in Nederland voor. Deze soort is groter, leeft vaker in open landschappen en laat zich minder vaak zien in kleine tuinen. In de winter verschijnt daarnaast soms de kramsvogel, een lijsterachtige die vanuit Scandinavië naar Nederland trekt.

Uiterlijk van de zanglijster

De zanglijster heeft een warme bruine bovenzijde en een roomwitte tot lichtgele onderzijde. De borst is bedekt met donkere vlekken in een duidelijk druppelvormig patroon.

De flanken hebben vaak een gelige tint en de wangen zijn lichtbruin. Mannetjes en vrouwtjes zien er vrijwel hetzelfde uit, wat een verschil is met de merel, waarbij het vrouwtje duidelijk anders gekleurd is dan het mannetje.

Een opvallend kenmerk van de zanglijster is het regelmatige patroon van de vlekken op de borst. Dit patroon helpt bij het onderscheiden van andere lijstersoorten.

Verschil tussen merel en lijster

De zanglijster wordt regelmatig verward met het vrouwtje van de merel. Toch zijn er duidelijke verschillen.

Het vrouwtje van de merel heeft een bruine borst met onregelmatige vlekken en vaak een geelachtige snavel. De zanglijster heeft daarentegen een duidelijker en regelmatiger vlekkenpatroon op de borst en meestal een donkerdere snavel. Daarnaast is de zanglijster iets kleiner en slanker dan de merel.

De grote lijster lijkt sterk op de zanglijster, maar is duidelijk groter. Ook heeft hij witte vleugelonderdekveren die vooral in de vlucht goed zichtbaar zijn.

Grootte en gewicht van verschillende lijsters

De zanglijster heeft een lichaamslengte van ongeveer 20 tot 22 centimeter. De vleugelspanwijdte ligt tussen de 33 en 36 centimeter en het gewicht varieert meestal tussen 60 en 90 gram.

De grote lijster is duidelijk groter. Deze soort wordt 26 tot 29 centimeter lang en kan 100 tot 150 gram wegen. Daarmee is het de grootste lijstersoort van Europa.

Waar leeft de lijster?

De zanglijster is een broedvogel in Nederland, maar ook gedeeltelijk een trekvogel. Een deel van de populatie overwintert in Zuid-Europa, terwijl andere vogels het hele jaar in Nederland blijven.

Je vindt de zanglijster vooral in:

• tuinen
• parken
• loofbossen
• bosranden
• gebieden met veel struiken en hagen

De grote lijster leeft vaker in open bosgebieden, parklandschappen en grotere tuinen. Deze soort is minder afhankelijk van menselijke bebouwing dan de zanglijster.

De kramsvogel is vooral een wintergast. Deze vogel broedt in Scandinavië en Noord-Rusland en verschijnt in Nederland van ongeveer oktober tot maart, vaak in grote groepen.

Wat eet een lijster?

De lijster eet voornamelijk regenwormen, slakken, insecten en hun larven, aangevuld met bessen en fruit in herfst en winter. De zanglijster staat bekend om zijn bijzondere methode om slakken te eten: hij smijt de slak tegen een steen of harde ondergrond om de schelp te breken. De plek waar dit regelmatig gebeurt heet een aanbeeldplaats en is een van de duidelijkste sporen van de aanwezigheid van een zanglijster in de tuin.

In de herfst en winter schakelt de lijster over op bessen van hulst, meidoorn, vlier en klimop. 

In de tuin kun je de lijster ondersteunen door gevallen fruit te laten liggen en gedroogde meelwormen, zonnebloempitten, of strooivoer op een laag voederplateau of direct op de grond aan te bieden. Lijsters foerageren het liefst op of dicht bij de grond. Meer informatie over welke vogels je met welk voer kunt voeren en wat de belangrijkste voordelen van strooivoer zijn, lees je in ons voedingsoverzicht.

Nest en broedgedrag van de zanglijster

De zanglijster bouwt zijn nest in struiken, hagen of lage bomen, op een hoogte van 1 tot 5 meter. Het nest is een stevige kom van grassen, twijgjes en mos, en heeft een kenmerkende gladde binnenwand van modder of verrot hout, wat het onderscheidt van het nest van de merel. Het legsel bestaat uit 3 tot 5 lichtblauwe eieren met zwarte vlekjes, die door het vrouwtje worden bebroed gedurende 11 tot 14 dagen.

De jongen verlaten het nest na 12 tot 15 dagen. De zanglijster broedt twee tot drie keer per jaar, van maart tot juli. Beide ouders voeden de jongen.

Zang en roep van de lijster herkennen

De zanglijster is een van de beste zangers van onze tuinvogels. Zijn zang is luid, gevarieerd en melodieus, en kenmerkt zich door het herhalen van motieven: een frase wordt twee of drie keer achter elkaar gezongen voordat hij overgaat naar een nieuw thema. Dit maakt zijn zang goed te onderscheiden van die van de merel, die meer improviserende, vloeiende zinnen zingt.

De roep is een kort, scherp “tsik” of een zacht trekkende “tsiep” in de vlucht. De grote lijster heeft een harde, ratelende alarmroep. De kramsvogel maakt een krakend, kakend geluid dat lijkt op zijn Engelse naam fieldfare. Meer over het herkennen van vogelgeluiden lees je op onze pagina vogelgeluiden herkennen in het voorjaar.

Leuk weetje over de lijster

Een zingende zanglijster kiest vaak een vaste zangpost, bijvoorbeeld de top van een boom, een dakrand of een antenne. Vanaf die plek zingt hij zijn territorium bij zonsopkomst luid bij elkaar.

Meer lezen?

Wil je meer weten over de meest voorkomende tuinvogels in Nederland? Lees dan meer op de volgende pagina’s:

1. Koolmees
2. Pimpelmees
3. Roodborstje
4. Huismus
5. Heggenmus
6. Winterkoning
7. Merel
8. Vink
9. Specht
10. Kraai
11. Spreeuw