Kraai

De kraai is een van de slimste vogels die je in Nederland kunt tegenkomen. Hij is aanwezig in vrijwel elk landschap: van stadsparken en akkers tot bosranden en tuinen. In Nederland komen twee soorten voor die je regelmatig ziet: de zwarte kraai en de bonte kraai.

lees meer over de kraai

Deze fascinerende vogel behoort tot de familie der Corvidae, de kraaiachtigen, en is daarmee familie van de kauw, de ekster en de gaai. Kraaiachtigen staan bekend om hun uitzonderlijke intelligentie: ze herkennen menselijke gezichten, gebruiken gereedschap en lossen complexe problemen op. In Nederland is de zwarte kraai (Corvus corone) het meest voorkomend in het westen en zuiden van het land, terwijl de bonte kraai (Corvus cornix) vooral in het noorden en oosten voorkomt. In het overgangsgebied komen hybride vormen voor waarbij beide soorten met elkaar zijn gekruist.

Deze soort is een standvogel die het hele jaar door in Nederland aanwezig is en in de buurt van menselijke bewoning uitstekend gedijt.

Zwart, asgrijs of tweekleurig: zo herken je beide soorten

De zwarte kraai is volledig gitzwart van kop tot staart, inclusief snavel, poten en ogen. Het verenkleed heeft in het zonlicht een zwakke blauwpaarse glans, wat hem te onderscheiden is van de spreeuw, die ondanks zijn donkere uiterlijk veel kleiner is en een gevlekt verenkleed heeft. De zwarte kraai heeft een zware, gebogen snavel en een rechthoekige staart, wat hem onderscheidt van de roek, die een afgeronde staart en een kale snavelbasis heeft.

De bonte kraai is direct te herkennen aan zijn opvallend tweekleurige tekening: de kop, keel, vleugels en staart zijn zwart, terwijl de romp en achterkant asgrijs van kleur zijn. Dit contrasterende patroon maakt hem een stuk opvallender dan zijn volledig zwarte familielid. Beide soorten zijn stevig gebouwd en hebben een zelfverzekerde, rechtopstaande houding die hen onderscheidt van kleinere tuinvogels.

Grootte en gewicht van de kraai

De kraai heeft een lichaamslengte van 44 tot 51 centimeter en een vleugelspanwijdte van 84 tot 100 centimeter. Het gewicht ligt tussen de 370 en 650 gram. Daarmee is hij beduidend groter dan een merel of spreeuw, maar kleiner dan de raaf, zijn grootste familielid binnen de kraaiachtigen. De vlucht is krachtig en rechtlijnig, met regelmatige, diep doorbuigende vleugelslag.

Overal thuis: van akker tot stadspark

De kraai is een echte generalistische soort en nagenoeg overal in Nederland te vinden. Hij komt voor in open landschappen zoals weilanden, akkers en polders, maar ook in stadsparken, begraafplaatsen, bosranden en grote tuinen. Een voorkeur voor open water is kenmerkend: de soort foerageert graag langs oevers en in natte graslanden.

In stedelijk gebied heeft de kraai zich de afgelopen decennia sterk uitgebreid. Hij profiteert van het ruime voedselaanbod in en rond steden en heeft geen moeite met de aanwezigheid van mensen. Buiten het broedseizoen vormen kraaien geregeld grotere groepen die gezamenlijk foerageren en samen slaapplaatsen opzoeken, soms met honderden vogels tegelijk.

Voeding: een echte alleseter met een goed geheugen

De kraai heeft een van de breedste voedselpatronen van alle Nederlandse vogels. Zijn dieet bestaat uit insecten, wormen, slakken, muizen, kikkers, eieren en jonge vogels, maar ook uit aas, graan, fruit, bessen en allerlei menselijke etensresten. Deze brede voedselstrategie maakt hem tot een uiterst succesvolle soort die zich moeiteloos aanpast aan wisselende omstandigheden. De soort speelt daarmee ook een nuttige rol als opruimer in het landschap.

Een bijzondere eigenschap is het aanleggen van voedselvoorraden: hij begraaft overtollig voedsel in de grond of verstopt het onder bladeren en mos om het later terug te vinden. Onderzoek heeft aangetoond dat hij de exacte verstopplek maandenlang onthoudt, zelfs wanneer er honderden verschillende verstopplaatsen zijn aangelegd. Om diefstal door soortgenoten te voorkomen, wacht hij soms tot anderen niet kijken voordat hij zijn voedsel verbergt.

Wil je weten wat vogels van nature eten? Lees dan ons overzichtsartikel over het natuurlijke dieet van tuinvogels.

Kraai in de tuin: voeren of weren?

In de tuin is de kraai lastig gericht te voeren zonder andere soorten te verdringen. Hij domineert voederplaatsen en jaagt kleinere vogels weg. Wil je toch voer aanbieden, leg dan fruit, aas of graan op een open plek op de grond, los van je voederhuisjes voor kleine soorten.

Wil je juist voorkomen dat hij het voer van andere vogels opeist? Een voedersilo met beschermkooi of speciale vogelvoer pindakaas met pothouder en beschermkap houdt grote soorten buiten. Meer tips over vogels voeren zonder overlast van grotere vogels lees je in ons uitgebreide artikel. Ben je benieuwd wat je kleine vogels kunt voeren? Ook daarvoor hebben we een handig overzicht.

Nestbouw hoog in de boom

Kraaien bouwen hun nesten hoog in bomen, bij voorkeur in loofbomen aan de bosrand of in open parklandschap. Het nest is een stevige, omvangrijke constructie van takken en twijgen, stevig in elkaar gevlochten en bekleed met zacht materiaal zoals mos, gras, haar en wol. Zowel het mannetje als het vrouwtje werkt mee aan de bouw.

Het legsel bestaat uit 3 tot 5 lichtblauwe tot olijfgroene eieren met donkere vlekken, die door het vrouwtje worden bebroed gedurende 17 tot 21 dagen. De jongen verlaten het nest na 28 tot 35 dagen en worden daarna nog enkele weken door beide ouders bijgevoerd. De soort broedt eenmaal per jaar, van maart tot juni.

Paren zijn doorgaans langdurig aan elkaar gebonden en keren jaar na jaar terug naar hetzelfde broedgebied. Het territorium wordt stevig verdedigd tegen soortgenoten.

Roep die zijn naam verklaart

Het geluid is onmiskenbaar: een schorre, harde “kraak” of “kaak”, herhaaldelijk uitgeroepen. Deze roep heeft de vogel zijn Nederlandse naam gegeven. Afhankelijk van de situatie varieert het geluid in toon en ritme: een rustige, enkelvoudige roep duidt op een ontspannen situatie, terwijl een reeks snelle, opgewonden roepen alarm of opwinding aangeeft.

Naast de bekende alarmroep communiceren kraaien ook op subtielere manieren, met zachte, klokkende contactgeluiden die tussen paartjes en familieleden worden uitgewisseld. Jonge kraaiachtigen produceren bovendien een breed scala aan zachte prutgeluiden terwijl ze leren communiceren. Meer over het herkennen van vogelgeluiden in je tuin lees je op onze pagina vogelgeluiden herkennen in het voorjaar.

Drie leuke weetjes over de kraai

Kraaien zijn een van de weinige diersoorten buiten zoogdieren die zichzelf in een spiegel herkennen, een test die geldt als maatstaf voor zelfbewustzijn. In Japanse steden zijn ze gespot waarbij ze noten op zebrastrepen leggen en wachten tot passerende auto’s de noot kraken, om hem vervolgens op te eten als het stoplicht op rood springt. En: kraaien rouwen om soortgenoten. Ze verzamelen zich rondom een dode soortgenoot, wat onderzoekers interpreteren als een manier om informatie te vergaren over potentieel gevaar op die plek.