KAUW

De kauw is een van de meest intelligente en sociaal levende vogels van Nederland. Hij is een vertrouwde verschijning in steden, dorpen, parken en oude bossen, en valt op door zijn opvallende lichtblauwe ogen en zijn levendige, nieuwsgierige gedrag. Als kleinste lid van de kraaienfamilie combineert hij charme met een opmerkelijk scherp verstand.

lees meer over de kauw

In vergelijking met zijn grotere familieleden zoals de kraai en de roek is de kauw een stuk toegankelijker en minder schuw. Hij laat zich gemakkelijk van dichtbij observeren, wat hem tot een geliefde soort maakt onder vogelliefhebbers en stadsbewoners die vogels in hun directe omgeving volgen.

De kauw (Corvus monedula) behoort net als de kraai tot de familie der Corvidae, de kraaiachtigen. Hij is daarmee familie van de ekster, de gaai en de roek. Kraaiachtigen staan bekend om hun uitzonderlijke intelligentie, en deze soort vormt daarop geen uitzondering: hij herkent individuele mensen, communiceert genuanceerd met soortgenoten en is een van de weinige vogelsoorten die zichzelf in een spiegel herkent.

Het is een standvogel die het hele jaar door in Nederland aanwezig is. De Vogelbescherming Nederland schat de broedpopulatie op 70.000 tot 110.000 broedparen. Hij broedt bij voorkeur in holten in oude bomen, kerktorens, schoorstenen en oude gebouwen, en is daarmee sterk verbonden aan menselijke bewoning. Zijn succes in de stad is geen toeval: door zijn aanpassingsvermogen en nieuwsgierigheid gedijt hij uitstekend in omgevingen waar veel mensen aanwezig zijn.

Grijze nek en ijsblauwe ogen: zo herken je de kauw

Een compact gebouwde zwarte vogel met een opvallend asgrijze achterkop en nek. De rest van het verenkleed is glanzend zwart met een zwakke blauwe of paarse glans in het zonlicht. Het meest onderscheidende kenmerk zijn de lichtblauwe, bijna witte ogen, die hem een doordringende blik geven en hem direct onderscheiden van andere kraaiachtigen.

Mannetje en vrouwtje zien er vrijwel identiek uit, wat het onderscheiden van de seksen in het veld lastig maakt. Jonge exemplaren hebben een minder contrastrijke nek en donkerdere ogen die pas in het eerste levensjaar de typische lichtblauwe kleur aannemen. In gemengde groepen met roeken valt het compactere formaat en de kortere, stompe snavel van deze soort direct op.

Grootte en gewicht van de kauw

Met een lichaamslengte van 30 tot 34 centimeter, een vleugelspanwijdte van 64 tot 73 centimeter en een gewicht van 175 tot 280 gram is hij beduidend kleiner dan de kraai, maar groter dan een merel. In de vlucht is de grijze nek al van afstand zichtbaar en vliegt hij snel en behendig met een regelmatige vleugelslag afgewisseld met zweefpauzes.

Van kerktoren tot stadstuin: de verblijfplaats

Als uitgesproken cultuurvolger gedijt hij uitstekend in en rond menselijke bebouwing. Hij broedt in holten in oude kerktorens, schoorstenen, boerderijen, rotswanden en holle bomen in parken en lanen. In stedelijk gebied is hij een van de meest zichtbare vogels en laat zich weinig storen door menselijke activiteit.

In Nederland is de soort sterk geconcentreerd in gebieden met oude, holle bomen en historische bebouwing. Steden als Utrecht, Haarlem en Den Bosch herbergen grote populaties die al decennialang vertrouwd zijn met het stadscentrum. Op het platteland is hij minder talrijk maar wel aanwezig, met name in gebieden met oude boerderijen, kastelen en landgoederen met volwassen bomenrijen.

Buiten het broedseizoen vormen kauwen grote groepen die samen foerageren op weilanden, akkers en sportvelden. Ze slapen vaak in grote slaapplaatsen samen met roeken, soms met duizenden vogels tegelijk op een enkele locatie. De soort is opvallend trouw aan zijn broedgebied en keert jaar na jaar terug naar dezelfde nestplaats.

Wat eet een kauw? Alleseter met een goed geheugen

Met een veelzijdig dieet van insecten, wormen, slakken, kleine zoogdieren, eieren, graan, bessen en fruit past hij zich moeiteloos aan aan wat er beschikbaar is. In stedelijk gebied profiteert hij dankbaar van etensresten. Net als andere kraaiachtigen slaat hij voedsel op door het te begraven of te verstoppen voor later gebruik, en hij onthoudt de exacte verstopplek opvallend lang.

Het voedselzoekgedrag verschilt per seizoen. In de lente en zomer ligt de nadruk op insecten, wormen en andere ongewervelden die hij op de grond of in korte vegetatie vindt. In de herfst en winter schakelt hij over op zaden, vruchten en opgeslagen voorraden. Op akkers en weilanden is hij vaak in gezelschap van roeken en spreeuwen te vinden, samen op zoek naar regenwormen en insectenlarven in de bodem.

Een veelgestelde vraag is of kauwen kleine vogels eten. De soort is een opportunistische omnivoor en eet incidenteel eieren of jonge vogels uit nesten, maar dit vormt geen structureel onderdeel van het dagelijkse dieet. In de tuin gedraagt hij zich vooral als een dominante voedselconcurrent die kleinere soorten van de voederplek kan verjagen.

Wil je grote kraaiachtigen weren bij je voederplaats om koolmezen, pimpelmezen en andere kleine tuinvogels te beschermen? Een voedersilo met beschermkooi of een voedersysteem speciaal voor kleine vogels is dan de uitkomst. Meer tips over vogels voeren zonder overlast van ongedierte lees je in ons artikel.

Nestgedrag: koloniebroeders voor het leven

Als holenbroeder heeft hij een duidelijke voorkeur voor donkere, beschutte holten. Hij nestelt in kerktorens, schoorstenen, rotsspleten, holle bomen en zelfs in grote nestkastjes. Het nest wordt opgebouwd uit takken, twijgen, gras, mos en haar, en de ingang wordt soms afgezet met kleine takjes als extra bescherming.

Bijzonder is dat kauwen in kolonies broeden en graag dicht bij soortgenoten nestelen. In stedelijk gebied nestelt hij ook regelmatig in dakpannen, ventilatieopeningen en holten in muren van oude gebouwen. Het legsel bestaat uit 4 tot 6 lichtblauwe tot grijsgroene eieren met donkere vlekken, die door het vrouwtje worden bebroed gedurende 17 tot 18 dagen. De jongen verlaten het nest na 28 tot 35 dagen en worden nog enige tijd door beide ouders gevoerd.

Paren zijn doorgaans levenslang aan elkaar gebonden en brengen het broedseizoen jaar na jaar door op dezelfde plek. Deze hechte sociale structuur maakt hem tot een van de meest fascinerende vogels om te observeren. Wil je een nestplaats bieden aan holenbroeders in je tuin? Bekijk dan ons aanbod nestkastjes.

Wist je dat?

De kauw is een van de weinige niet-menselijke diersoorten die de zogenaamde spiegeltest doorstaat: hij herkent zijn eigen spiegelbeeld als zichzelf, wat wijst op een vorm van zelfbewustzijn die bij zeer weinig dieren is aangetoond. Daarnaast kunnen kauwen begrijpen wat een ander individu wel en niet kan zien, een cognitieve vaardigheid die lange tijd als exclusief menselijk werd beschouwd. Wetenschappers van de Universiteit van Cambridge toonden dit aan in experimenten waarbij kauwen hun eigen gedrag aanpasten afhankelijk van of zij konden worden geobserveerd door soortgenoten.

Tjak, tjak, tjak: de roepklank van de kauw

De roep is kort en hard en direct herkenbaar: een krachtig “tjak” of “kjak”, vaak meerdere malen snel achter elkaar herhaald. In groepen ontstaat een levendig geheel van roepen en tegenroepen waarmee onderling gecommuniceerd wordt over voedsel, gevaar en sociale rangorde.

Naast de alarmroep zijn er ook zachtere, klokkende contactgeluiden die tussen paarpartners worden uitgewisseld. Wie goed luistert bij een groep op een kerkplein, hoort een verrassend genuanceerd gesprek. Meer over het herkennen van vogelgeluiden lees je op onze pagina vogelgeluiden herkennen in het voorjaar.