Begin mei zijn ze er ineens weer. Gierend scheren ze laag over de daken, in jagende groepjes, op lange sikkelvormige vleugels. De gierzwaluw is terug, een van de opvallendste zomervogels van Nederland. Lang blijft hij niet: eind juli, begin augustus vertrekt hij alweer naar Afrika. Ongeveer honderd dagen, daarom heet hij ook wel de honderd-dagen-vogel. Veel mensen willen iets voor hem doen en zoeken op “gierzwaluw voeren”. Het eerlijke antwoord is dat voeren niet kan. Maar je kunt wél veel doen om deze beschermde zomervogel te helpen. Dit artikel laat zien wat werkt.
Hoe herken je de gierzwaluw?
Je hoort hem vaak eerder dan je hem ziet. Het geluid van de gierzwaluw is onmiskenbaar: een langgerekt, schel gegier, en op zomeravonden maakt een groep gierzwaluwen er samen een schril koor van boven de straat. Dan zie je de donkere vogels in hoog tempo langs de gevels jagen. De gierzwaluw is bijna helemaal donkerbruin tot zwart, met een lichte vlek onder de keel en smalle vleugels in de vorm van een sikkel. Op de grond zie je hem nooit. Hij eet, drinkt, paart en slaapt in de lucht en landt alleen om te broeden.
Ondanks zijn naam is de gierzwaluw geen echte zwaluw. Hij is verder verwant aan de kolibrie dan aan de boerenzwaluw of de huiszwaluw. Die twee hebben een lichtere buik, zitten geregeld op draden of onder een dakrand en laten een zacht, kwetterend geluid horen. Het geluid van zwaluwen klinkt dus heel anders dan het schrille gier van de gierzwaluw, die altijd in de lucht blijft. Wil je de soorten uit elkaar houden? In ons artikel over welke trekvogels in de lente passeren zie je ze naast elkaar.
Waarom verdwijnen de gierzwaluwen?
De gierzwaluw broedt in kieren en holtes hoog aan gebouwen: onder dakpannen, achter daklijsten, in openingen van de spouwmuur. Oude huizen zaten er vol mee. Bij renovatie en na-isolatie verdwijnen die plekken in één keer. Gladde nieuwbouw biedt helemaal geen kieren meer. Zo raakt de gierzwaluw stap voor stap zijn nestplekken kwijt.
Daar staat bescherming tegenover. Het nest van de gierzwaluw is het hele jaar beschermd, ook als de vogel zelf in Afrika zit. Je mag het niet weghalen of dichtmaken, ook niet tijdens een verbouwing. Een gierzwaluw komt elk jaar naar dezelfde plek terug. Verdwijnt die plek, dan is het paar zijn nest kwijt.
Kun je een gierzwaluw voeren?
Nee. De gierzwaluw eet alleen vliegende insecten en spinnen die hij in de lucht vangt, zijn “luchtplankton”. Hij komt nooit op een voedertafel en heeft niets aan zaden, pinda’s of vetbollen. Een schaaltje voor de deur laat hij links liggen.
Toch is voer niet zinloos. Een tuin vol insecten is de basis voor bijna alle insectenetende vogels, en die insecten komen af op een groene, levende tuin. Bied je de mezen en spreeuwen insectenvoer aan, zoals gedroogde meelwormen, dan houd je de bedrijvigheid op gang. Een klant schreef over onze meelwormen: “mezen, spreeuwen eten ze rauw.” Met Strooivoer Excellent Meelworm en Fruit leg je daar zaden en stukjes vrucht naast voor de soorten die het hele jaar blijven. Hoe meer leven onderin de tuin, hoe aantrekkelijker je omgeving wordt voor alles wat vliegt.
Bekijk het volledige assortiment →
Hang een gierzwaluwkast op
Het meeste verschil maak je met een nestplek. Een gierzwaluwkast of een inbouwsteen in de muur geeft het paar precies de holte die moderne huizen missen. Zo’n kast is iets heel anders dan een gewoon mezenkastje. Geen rond gat met een plankje eronder, maar een platte kast met een sleufvormige opening, hoog onder de dakrand.
Hang de kast minstens vier meter hoog op, liefst hoger, met een vrije aanvliegroute eronder. De gierzwaluw duikt zijn nest in en heeft een paar meter open ruimte nodig zonder takken of schoorstenen ervoor. Richt de opening naar het noorden of oosten, weg van de felle middagzon. Hang er bij voorkeur een paar naast elkaar, want de gierzwaluw broedt graag in een kleine kolonie.
Wil je dezelfde tuin ook aantrekkelijk maken voor mezen, mussen en roodborsten? In onze gids met nestkastjes per vogelsoort staat per soort welke kast past.
Maak je omgeving gierzwaluwvriendelijk
Voer en kasten helpen, maar de omgeving bepaalt of de gierzwaluw blijft komen. Een paar keuzes tellen op:
- Laat nestplekken met rust. Zit er een nest onder je dakrand, plan dan geen verbouwing in de zomermaanden.
- Gebruik geen gif. Zonder bestrijdingsmiddelen blijven er meer insecten over om op te jagen.
- Hang een kast op bij een verbouwing. Verdwijnt er een oude nestplek, bied er dan meteen een nieuwe voor terug.
- Kijk omhoog. Waar gierzwaluwen in mei en juni laag en gillend rond een dak scheren, zit vaak een kolonie die je met een kast kunt helpen.
Zo blijft jouw straat een plek waar de gierzwaluw elk jaar terugkeert.
De gierzwaluw is een vluchtige gast. Honderd dagen lang giert hij over de daken, en dan is hij weer weg. Juist daarom is het bijzonder als een paar zich bij jou vestigt. Geef het tijd, want het duurt soms jaren voordat een nieuwe kast bewoond raakt.
Wat je doet, telt langer mee dan dat ene seizoen. Een gierzwaluw die dit jaar bij jou broedt, komt volgend jaar terug naar precies dezelfde plek. En een rij huizen met nestkasten en insectenrijke tuinen vormt samen weer een leefgebied voor een vogel die zijn oude plekken in rap tempo verliest.
Veelgestelde vragen
Kun je een gierzwaluw voeren?
Nee. De gierzwaluw eet alleen vliegende insecten die hij in de lucht vangt en komt nooit op een voederplek. Je helpt hem door je tuin insectenrijk te houden en een gierzwaluwkast hoog onder de dakrand op te hangen.
Wanneer komt de gierzwaluw aan en wanneer vertrekt hij?
De eerste gierzwaluwen arriveren eind april en begin mei. Eind juli en begin augustus vertrekken ze alweer richting Afrika. Ze blijven dus maar ongeveer honderd dagen, vandaar de naam honderd-dagen-vogel.
Is de gierzwaluw beschermd in Nederland?
Ja. Het nest van de gierzwaluw is het hele jaar beschermd, ook als de vogel in Afrika overwintert. Je mag een nestplek niet verwijderen of dichtmaken, ook niet tijdens een renovatie.
Hoe herken je een gierzwaluw?
Aan de smalle, sikkelvormige vleugels, het donkere silhouet en het schrille, gierende geluid. Hij jaagt in groepjes laag over de daken en zit vrijwel nooit op de grond. Het is geen echte zwaluw.
Welk geluid maakt de gierzwaluw?
Het geluid van de gierzwaluw is een schril, langgerekt gegier. Op zomeravonden hoor je groepjes gierzwaluwen samen gieren terwijl ze rond de daken jagen. Dat scherpe geluid verschilt duidelijk van het zachte gekwetter van echte zwaluwen, want de gierzwaluw is geen zangvogel.
Hoe hang je een gierzwaluwkast op?
Hang de kast minstens vier meter hoog onder de dakrand, met een vrije aanvliegroute eronder en de opening naar het noorden of oosten. Plaats er bij voorkeur meerdere naast elkaar, want de gierzwaluw broedt graag in een kolonie.
Lees ook
- Welke trekvogels passeren tijdens de lente?
- Zomerse tuinvogels: tien soorten om op te letten
- Welk nestkastje past bij welke vogel?
Geschreven door Ron van Vogelvoerkopen.nl. Wij verkopen al jaren vogelvoer en nestkasten en zien dagelijks welke producten tuinvogels echt naar de tuin halen.
