Het is mei of juni, en op je gazon zit een jong vogeltje op de grond. Klein en donzig, het fladdert wat onhandig, heeft een gele waas over de wangen en lijkt nergens heen te kunnen. Je eerste gedachte is dat er iets mis is. Meestal is dat niet zo. Een jonge koolmees die net is uitgevlogen, oefent gewoon het vliegen en wordt nog door zijn ouders gevoerd. Toch is er een moment waarop ingrijpen wél verstandig is. Dit artikel laat zien hoe je het verschil ziet, wat je doet en wat je een jonge vogel nooit moet geven.
Hoe herken je een jonge koolmees?
De zwarte streep over de buik, de “stropdas”, verraadt meteen dat het om een koolmees gaat. Dat het een jong is, zie je aan de wangen: bij een jonge koolmees zijn die nog geelgroen, terwijl ze bij een volwassen vogel helder wit zijn. Het verenkleed oogt dof en pluizig, de staart is korter en het vliegen gaat met horten en stoten.
Zo’n net uitgevlogen jong heet een takkeling. Hij kan al een beetje vliegen, maar nog niet goed genoeg om hoog in een boom te blijven. Dat hij op de grond of laag in een struik zit, hoort er gewoon bij.
Op de grond gevonden: is er iets mis?
In de meeste gevallen niet. De ouders houden hun uitgevlogen jongen scherp in de gaten en blijven ze nog dagenlang voeren, ook als ze los over de tuin huppen. Pak je het jong op, dan haal je het juist weg bij de vogels die voor hem zorgen. Het beste wat je kunt doen, is afstand houden en kijken of er een ouder in de buurt komt.
Houd vooral katten binnen en honden aangelijnd zolang het jong nog laag zit. Een uitgevlogen koolmees heeft een paar dagen nodig om sterker te worden. In die dagen is rust het grootste cadeau dat je kunt geven.
Wanneer grijp je wel in?
Soms is er wél reden om iets te doen. Vind je een kaal of half kaal nestjong op de grond, dan is het te vroeg uit het nest gevallen. Zit het jong klem, is het zichtbaar gewond of ligt het midden op een pad zonder enige dekking, dan moet het weg uit de gevarenzone.
Een takkeling met veren zet je voorzichtig iets hoger in een nabije struik of op een tak, zodat de ouders hem terugvinden en de kat er niet bij kan. Een gewond dier of een gevallen nestjong is een geval voor de vogelopvang of de dierenambulance. Bel ze voordat je zelf iets probeert. Moet je echt overbruggen tot er hulp is? Week dan een paar gedroogde meelwormen tien minuten in lauw water en leg ze vlakbij, zacht en eiwitrijk net als de rupsen uit het nest.
Wat je een jonge vogel nooit geeft
Met de beste bedoelingen richt je snel schade aan. Drie dingen laat je beter helemaal weg:
- Geen brood. Een jonge vogel kan het niet verteren en het vult de maag zonder iets te voeden.
- Geen melk. Vogels zijn er niet op gebouwd en worden er ziek van.
- Geen water in de snavel. Druppel nooit water naar binnen, want het jong verslikt zich en kan het in zijn longen krijgen.
Twijfel je? Handen eraf en bel een opvang. Die weet precies wat een jong nodig heeft.
Wat eet een jonge koolmees?
In het nest krijgt een koolmeeskuiken vrijwel alleen rupsen en andere insecten. Geen zaden, geen pinda’s, puur eiwit om snel te groeien. Eén nest vol jongen verstookt een flinke berg rupsen per dag. Pas als de jongen groter en zelfstandig zijn, schakelen ze over op zaden en vetrijk voer.
Dat verklaart waarom gedroogde meelwormen zo goed werken om koolmezen naar de tuin te halen, juist in het voorjaar. Een klant schreef dat de mezen ze “rauw” wegeten. Wil je er zaden naast leggen voor de oudere vogels, dan is Strooivoer Excellent Meelworm en Fruit een goede keuze. “De koolmeesjes en mussen vinden deze lekkerder dan het gewone strooivoer”, aldus een koper. Zo bedien je op één voederplek zowel de jonge als de volwassen mezen.
Bekijk het volledige assortiment →
Volgend jaar: hang een nestkast op
Wil je volgend voorjaar zelf jonge koolmezen zien opgroeien, hang dan deze winter een nestkast op. Koolmezen broeden graag in een kast met een rond invlieggat van 3,2 centimeter. Die maat laat de koolmees binnen en houdt grotere vogels buiten. De Nestkast Koolmees Triangel heeft precies die opening.
Hang de kast op twee tot vier meter hoogte, met de opening naar het noorden of oosten, weg van regen en felle zon. Een koolmees legt in april een groot legsel, vaak acht tot twaalf eitjes. Na het uitkomen blijven de jongen ongeveer drie weken in de kast. Wanneer vliegen koolmeesjes uit? Meestal eind mei of in juni, en dan begint precies het tafereel waarmee dit artikel opende.
De meeste jonge koolmezen die je in de tuin vindt, hebben geen hulp nodig. Ze oefenen, vallen om, klimmen weer ergens op en worden ondertussen gevoerd door ouders die je vaak niet eens ziet. Het beste wat je kunt doen, is op afstand blijven, katten binnenhouden en de tuin veilig en insectenrijk maken.
Zo geef je de jonge koolmees de ruimte om groot te worden. En met een nestkast en wat meelwormen zorg je dat hij volgend jaar opnieuw in jouw tuin uitvliegt.
Veelgestelde vragen
Ik heb een jonge koolmees op de grond gevonden, wat moet ik doen?
Meestal niets. Een net uitgevlogen koolmees oefent het vliegen en wordt nog door zijn ouders gevoerd. Laat hem zitten, houd katten binnen en kijk van een afstand mee. Grijp alleen in bij een kaal nestjong, een gewonde vogel of direct gevaar.
Wanneer vliegen jonge koolmezen uit?
De jongen verlaten het nest na ongeveer achttien tot eenentwintig dagen, meestal eind mei of in juni. Daarna worden ze nog een tijd door de ouders gevoerd terwijl ze het vliegen oefenen.
Wat eet een jonge koolmees?
In het nest krijgen koolmeeskuikens vrijwel alleen rupsen en insecten, geen zaden. Als korte noodhulp kun je geweekte gedroogde meelwormen aanbieden, omdat die dezelfde eiwitten leveren.
Mag ik een gevonden jonge vogel zelf voeren?
Geef nooit brood, melk of water in de snavel, dat is gevaarlijk. Bel bij twijfel een vogelopvang of dierenambulance. Geweekte meelwormen dicht bij het jong kunnen kort overbruggen tot er hulp is.
Hoe herken je een jonge koolmees?
Aan de geelgroene waas op de wangen, waar een volwassen koolmees witte wangen heeft. Het verenkleed is dof en pluizig, de staart korter en het vliegen onhandig. De zwarte streep op de buik laat zien dat het een koolmees is.
Lees ook
- Merel en jonge merels: wat je moet weten en hoe je helpt
- Welk voer geef je de koolmees?
- Welk nestkastje past bij welke vogel?
Geschreven door Ron van Vogelvoerkopen.nl. Wij verkopen al jaren vogelvoer en nestkasten en zien dagelijks welke producten tuinvogels echt naar de tuin halen.
