Ieder jaar trekken miljoenen vogels vanuit Nederland naar het zuiden. Tegelijk strijken noordelijke soorten juist hier neer om te overwinteren. Maar waarom verplaatsen vogels zich eigenlijk als de dagen korter worden? In dit blog leggen we uit hoe vogeltrek werkt, welke soorten blijven én hoe je de achterblijvers helpt.
De reden van vogeltrek
Veel mensen denken dat vogels vertrekken omdat ze het te koud krijgen. Dat klopt gedeeltelijk: het gaat vogels niet om de temperatuur zelf, maar om wat kou met het voedselaanbod doet. In de winter zijn er in Nederland nauwelijks insecten of zachte vruchten meer. Trekvogels verhuizen daarom naar gebieden waar bomen nog in bloei staan en waar insecten blijven leven. De trek is dus vooral een reis naar voedsel, niet naar zonnewarmte.
Trekken alle vogels naar het zuiden?
De meeste trekvogels uit Nederland vliegen richting Zuid-Europa of Noord-Afrika. Soorten op het zuidelijk halfrond trekken juist noordwaarts. Er is ook een grote groep “standvogels” die het hele jaar op dezelfde plek blijft. Koolmezen, pimpelmezen, merels, huismussen en roodborstjes blijven meestal hier. In koude winters kunnen noordelijke vogels zoals kramsvogels en koperwieken juist uit Scandinavië naar Nederland komen, ze vinden onze winters soms zachter dan die van hen.
Hoe vinden trekvogels de weg?
Elke soort navigeert op zijn eigen manier, maar er zijn overeenkomsten. De zon helpt: aan de stand bepalen ze hun koers. Natuurlijke herkenningspunten zoals rivieren, kustlijnen en bergruggen fungeren als wegwijzers. Veel vogels voelen bovendien het magnetische veld van de aarde en gebruiken dat als kompas. Sommige soorten oriënteren zich zelfs op sterren tijdens nachtelijke vluchten. Die combinatie van zintuigen maakt dat een jonge spreeuw voor het eerst feilloos duizenden kilometers aflegt.
Bekende trekvogels uit Nederland
Sommige trekvogels zijn zo bekend dat hun vertrek het einde van de zomer markeert. Zwaluwen verzamelen zich in grote groepen op elektriciteitsdraden voordat ze naar Afrika vliegen. Ooievaars vertrekken soms al in augustus. De koekoek is berucht om zijn lange reis: tot diep in Centraal-Afrika. Ganzen vormen juist het tegenovergestelde beeld in november, wanneer enorme V-formaties uit het noorden boven Nederland komen overwinteren.
Vogels helpen in de winter
Hoewel trekvogels hun oplossing zelf regelen, hebben standvogels het in de winter soms zwaar. Vooral als de grond bevroren is en besdragende struiken leeg zijn. Je helpt ze enorm door gevarieerd voer aan te bieden: strooivoer in een vogelvoederhuisje, vetbollen aan een tak en vogelzaad op een voedertafel. Zet daarnaast een schaaltje met vers water neer en voorkom dat het bevriest, water is ook in de winter essentieel.
Veilige voederplek
Zorg dat je voederplek op een rustige, beschutte plek hangt, halverwege open terrein en dichte struiken. Zo kunnen vogels snel schuilen als een sperwer of kat nadert. Reinig voederhuisjes om de twee weken met heet water zonder zeep, zodat er geen ziekteverwekkers zich ophopen. Zorg ook voor variatie: zaden voor vinken, vetbollen voor mezen en meelwormen voor roodborstjes en merels.
WINTERVOER KOPEN?
Bestel direct bij Vogelvoerkopen.nl
Strooivoer, vetbollen en vogelzaad voor de koude maanden.
Gratis verzending v.a. €45.
Bekijk het volledige assortiment →
Conclusie
Vogels trekken niet zozeer voor de zon, maar voor voldoende voedsel. Een deel van onze tuinvogels blijft echter hier, en juist zij hebben jouw hulp hard nodig tijdens koude dagen. Hang een vetbol op, zet een voedertafel neer en zorg voor vers water. Zo help je de achterblijvers veilig de winter door tot de trekvogels in april weer terugkeren.
Veelgestelde vragen
Waarom trekken vogels naar het zuiden?
Vooral om voedsel. In de winter zijn er in Nederland weinig insecten of zachte vruchten. Trekvogels reizen naar gebieden waar het voedselaanbod op peil blijft, niet per se naar de warmte zelf.
Welke vogels blijven in Nederland?
Koolmezen, pimpelmezen, merels, huismussen, roodborstjes, heggenmussen en spechten blijven het hele jaar. Zij heten standvogels en hebben in de winter extra voer nodig.
Hoe vinden trekvogels hun weg?
Via de stand van de zon, natuurlijke herkenningspunten zoals kustlijnen en rivieren, het magnetische veld van de aarde en bij sommige soorten zelfs de sterren tijdens nachtvluchten.
Wanneer vertrekken trekvogels?
Zwaluwen en ooievaars vertrekken vaak al in augustus/september. De meeste trekvogels zijn in oktober weg. Sommige soorten zoals de koekoek starten nog eerder.
Komen er ook vogels bij ons overwinteren?
Ja. Kramsvogels, koperwieken, keep en grote groepen ganzen komen uit Scandinavië en Rusland naar Nederland om de winter door te brengen.
Wat is het beste wintervoer?
Vetbollen, vogelpindakaas, zonnebloempitten en een mix van granen. Vetten leveren snel energie en zonnebloempitten zijn rijk aan olie, precies wat vogels nodig hebben tegen de kou.
Moet ik ook in de winter water geven?
Zeker. Vogels drinken ook bij vorst en hebben water nodig om hun veren schoon te houden. Ververs het water dagelijks en voorkom dat het bevriest.
