In de zomer scheren ze laag over weiden en daken: boerenzwaluw en huiszwaluw. Ze lijken op elkaar, maar het zijn twee verschillende vogels, elk met een eigen plek en een eigen nest. Allebei hebben ze het de laatste jaren moeilijk. Dit artikel laat zien hoe je ze uit elkaar houdt, waarom ze achteruitgaan en wat je in en om je tuin voor ze kunt doen.
Boerenzwaluw of huiszwaluw: het verschil
De boerenzwaluw herken je aan zijn lange, diep gevorkte staart met dunne staartpennen, een roodbruine keel en voorhoofd, en een blauwzwarte rug. Hij broedt het liefst binnen, in schuren en stallen, op een open modelnest van modder dat op een balk of richel rust.
De huiszwaluw is gedrongener, met een kortere staart zonder lange pennen. Zijn kenmerk is de opvallend witte stuit en de helemaal witte onderkant. Hij broedt juist buiten, tegen de gevel onder de dakrand, in een gesloten moddernest met een klein invlieggat. Zie je een zwaluw met een witte stuit tegen een huis, dan is het een huiszwaluw; zit hij met lange staartpennen in een stal, dan is het een boerenzwaluw.
En de gierzwaluw dan?
Een veelgemaakte vergissing: de gierzwaluw is helemaal geen zwaluw. Hij is bijna helemaal donker, heeft sikkelvormige vleugels en zit vrijwel nooit op een draad of nest. Echte zwaluwen, de boeren- en de huiszwaluw, hebben een lichte onderkant en zitten juist graag op draden en bij hun nest. Wil je de soorten in de lucht uit elkaar houden? In ons artikel over de gierzwaluw in je tuin lees je daar meer over.
Waarom zwaluwen verdwijnen
Beide zwaluwen staan op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels, in de categorie ‘gevoelig’. Hun aantallen lopen al jaren terug, en daar zijn meerdere oorzaken voor. De belangrijkste is het tekort aan insecten, hun enige voedsel. Minder insecten betekent minder eten voor de jongen.
Daarnaast wordt het moeilijker om te nestelen. Zwaluwen bouwen hun nest van modder, en door bestrating en droge zomers is natte klei steeds schaarser. Ook verdwijnen geschikte plekken: open stallen gaan dicht, gevels worden glad gerenoveerd. Zo raken de zwaluwen zowel hun voedsel als hun bouwmateriaal en nestplekken kwijt.
Wat kun je nog meer doen?
Naast modder helpen een paar andere dingen:
- Houd je omgeving insectenrijk. Inheemse beplanting en geen gif leveren de vliegende insecten waar zwaluwen op jagen.
- Laat nesten zitten. Tijdens het broedseizoen mag je een bewoond zwaluwnest niet verwijderen of verstoren. Wil je buiten het seizoen een nest weghalen, informeer dan eerst bij je provincie, want de bescherming verschilt per plek.
- Hang kunstnesten op. Vooral huiszwaluwen nemen kant-en-klare nestkommen onder de dakrand graag in gebruik.
Voeren met zaden of vogelvoer heeft bij zwaluwen geen zin: het zijn insecteneters die hun voedsel in de lucht vangen. Je helpt ze via de omgeving, niet via de voedertafel.
Bekijk het volledige assortiment →
Wanneer vertrekken de zwaluwen?
Vanaf eind augustus en in september verzamelen de zwaluwen zich voor de trek. Je ziet ze dan met tientallen, soms honderden tegelijk op telefoondraden zitten, een vertrouwd nazomerbeeld. Kort daarna vertrekken ze naar Afrika, waar ze overwinteren.
In april keren ze terug. Een tuin en omgeving die dan klaarstaan, met insecten, modder en hun oude nesten nog op hun plek, geven de zwaluwen de beste start. Zo help je twee soorten die elke zomer een stukje van het Nederlandse landschap kleuren.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een boerenzwaluw en een huiszwaluw?
De boerenzwaluw heeft lange staartpennen, een roodbruine keel en broedt binnen in schuren. De huiszwaluw heeft een korte staart, een witte stuit en een witte onderkant en broedt buiten tegen de gevel onder de dakrand.
Waarom gaan de zwaluwen achteruit?
Door een tekort aan insecten, gebrek aan modder voor de nestbouw en het verdwijnen van geschikte nestplekken door renovatie en bestrating. Beide soorten staan op de Rode Lijst als 'gevoelig'.
Mag je een zwaluwnest verwijderen?
Tijdens het broedseizoen niet: een bewoond nest is beschermd en mag je niet verstoren. Buiten het seizoen verschilt de bescherming per provincie, informeer dus eerst voordat je iets weghaalt.
Hoe help je zwaluwen?
Maak modder beschikbaar voor de nestbouw, houd je omgeving insectenrijk, hang kunstnesten op en laat bestaande nesten zitten. Voeren met zaden heeft geen zin, want zwaluwen vangen hun insecten in de lucht.
Wanneer vertrekken de zwaluwen?
Vanaf eind augustus en in september. Ze verzamelen zich eerst in grote groepen op draden en trekken dan naar Afrika; in april komen ze terug.
Lees ook
- De gierzwaluw is terug: zo help je deze zomervogel
- Insecten in je tuin: het beste voer voor tuinvogels
- Vogeltrek in september: welke vogels vertrekken uit Nederland?
Geschreven door Ron van Vogelvoerkopen.nl. Wij verkopen al jaren vogelvoer en nestkasten en zien dagelijks welke producten tuinvogels echt naar de tuin halen.
